Okyanusca

Atlantigin Mavi Yengeci(Callinectes sapidus)



Baska bir sitede mavi yengec ile ilgili bir konuyu okurken, daha once herhangi bir arastirmamin olmadigi bu oldukca guzel ve cekici canliyi iyice bir ogreneyim dedim.Yabanci bilimsel kaynaklari okurken, beni fazlasiyla sasirtan bilgiler ve calismalar cikti karsima.Madem Ulkemizde de var, bulduklarimi soyle bir derleyip, paylasayim istedim. Umarim begenirsiniz. Mavi yengec deyip gecmeyin. Oldukca degerli bir canliyla karsi karsiyayiz...


Cografi Dagilimi

Atlantigin Mavi Yengecinin asil yurdu Yeni Ingiltereden , Meksika Korfezine kadar, Atlantik Okyanusunun Bati kiyilari.

Bu bilginin ardindan tabii soracaksiniz, "Ya bu yengec o bolgede yasiyorsa, bizim denizlerimizde olabilir mi?" Evet! Ilk ilginc nokta burda basliyor. Mehmet Akif Baz arkadasimin yakaladigi ve paylasima yazilan yorumlar ve resimlere baktigimda hayli yaygin oldugunu anladigim Akdenizde yakalanan mavi yengeclerle, Atlantigin bati kiyilarinda bulunan mavi yengecleri karsilastirdigimda goruntu olarak hic bir farklilik goremedim. Ayni kiskaclar, ust vucutta yanlara acilan, ozellikle biri oldukca gelismis keskin kabuk cikintilari, kollardaki renkler, genel renk, yuzmeye yarayan kureklesmis arka ayaklar. Biraz daha arastirdigimda mavi yengeclerin Avrupanin pek cok kiyisinda da bulundugunu ancak bu yengeclerin buralara uluslararasi tasima yapan gemilerin sintine sulari vasitasiyla geldigini ogrendim.

Kisaca bir yandan bu paylasima konu olan bilgileri yazarken, bir yandanda cok buyuk bir hata yapiyor olabilirim. Ancak burda degerli su urunleri akademisyen dostlarima ve belki de bu konuda ogrenim goren arkadaslarima boylesi bir konuda calisma yapmasina olanak yaratiyor olabilirim.En azindan kendime yeni bir konuyu ogrenebilme imkani taniyorum.

Tanimlama

Atlantigin Mavi Yengeci (Callinectes sapidus) Brachyura ailesinin bir uyesi. Bu kabuklulari basitce tanimlamaya calisirken sizden gozunuzun onune bir istakoz getirmenizi rica edecegim.Simdi bu istakozun kuyrugunu cilizlastiralim ve bu kuyrugu istakozun kafa kavkisinin altina , kiviralim. Iste size yengec!Bu yengecin su anki formuna nasil kavustugunu ifade eden kolay anlasilir bir yaklasim.

Bu bacaklarin altina kistirilmis bolume "onluk" diyelim. Onluk oldukca onemli bir konu cunku yengecimizin cinsiyetinin tayininde bize en dogru gostergeyi veren vucut kismi.


Yukarida solda gordugumuz erkek, sagda ki resim ise disi Mavi yengece ait.Dis gorunum olarak kiskaclardaki renk farkina dikkat cekmek istiyorum. Erkekde mavi iken, diside kirmizi veya kavun ici bir renk farkliligi var. Ancak daha kesin olarak cinsiyeti bulmak istiyorsak yengecimizin karnini cevirip, onlugune bakmaliyiz.


Yukarda soldan ilk resim erkek mavi yengece ait. Ortada ureme olgunluguna erismemis, soldaki resimse ureme olgunluguna erismis disiye ait.Bu uc resimde yengeclerin onlugune dikkat edersek disnin onlugu "U" seklindeyken, erkekte bunun mizrak benzeri bir sekilde icersinde oldugunu gozlemleriz. Olgunluga erismemis diside onluk daha dar olup, "V" seklindedir.Disinin ergin olup olmadigini anlamak bu yuzden daha kolaydir. Erkekde erginlik sadece onlugun bitim ucunun kaldirilip hafifce vucuttan ayrilip ayrilmadigi kontrol edilerek bulunabilir. Ayriliyorsa ergindir.Ayrilmiyorsa yengecimiz ureme olgunluguna erismemis erkekdir.


Ureme



Yukarida yumurtali disi mavi yengeci goruyoruz.Disi yengecler dollenmis yumurtalarini bu sekilde karinlarinin altinda saklarlar.Bu goruntu yengece ilismis bir sungeri andirdigi icin bu donem "sungerli yengec" olarak adlandirilir. Asagi yukari bu yumurtalarin olgunluga erisip, vucuttan serbest birakilmalari iki hafta surer.Bu yengeclerin korunmasinda bilinmesi gereken en onemli hususlardan biri , disi mavi yengecin eslestikten sonra erkeginden edindigi spermleri vucudundaki ozel bolmelerde saklayip, cok cok sonra, hatta bolgelere gore degisebilen bir gocun ardindan dollenme icin kullanilacagidir. Yani yumurtalari disinin altinda gormesek bile disi dollenmis, yumurta birakabilecek safhada olabilir.Bir disi yilda 9 milyon yumurta birakabilir.Ancak bu yumurtalarin cok az bir kismi ergin yengece donusecektir.

Yasami

Yengecimiz bitkisel veya hayvansal olsun pek cok organizmayi yiyebilir. Buyumesi yasami boyunca bir cok kez kabuk degistirmesiyle mumkundur.Kabuk degisimin ardindan bir sure yumusak olarak kalir.Bu donemde buyumesi bir onceki buyuklugunun 1/3 oraninda artar.Ancak kabuk degistirme donemi pek cok avciya rahatlikla av oldugu donemdir de.Kabuk atmanin hemen ardindan yasanan, bu vucudunun yumusak oldugu donemde yakalanan mavi yengecin ekonomik degeri, kabugun sert oldugu donemindeki ekonomik degerinden oldukca yuksektir. Cunku bu donemde yengec tamamen firesiz tuketilebilir.Yengecimiz suyun tuzluluk oranina ve sicakligina oldukca duyarlidir.Temiz sulari sever. 10C altina su duserse kiyilari birakarak derin sulara cekilir ve kendini camura gomerek kisi gecirir. Buyumesi ancak su sicakligi 15 C in uzerine ciktiginda mumkun olur.Govde buyuklugu 23cm'e ulasabilir.Yasaminin her doneminde pek cok avcinin gidasidir.

1.5 Milyon Yil Yasinda Mavi Yengec Fosili


Yukarda Jerry Alexander'in Amerikada Carolla sahillerinde buldugu bilim adamlari tarafindan yasi 1.5 milyon yil olabilecegi ifade edilen Atlantik Mavi Yengec fosilinin resmini goruyorsunuz.


Florida Universitesinde bulunan ,Florida Milli Tarih Muzesinin yuksek biyolojisti ve fosil yengecler uzmani Roger Portell tarafindan, butun vucudu korunarak gunumuze kaldigi icin oldukca onemli bir buluntu olarak ifade edilen mavi yengec fosili, gunumuz mavi yengeclerinin bu kadar yila ragmen buyuk bir degisim gecirmediginin kaniti.


Bilim adamlari Jerry'ye mutesekkirler.Cunku boylesi pek cok fosil dikkatsiz kimseler tarafindan onemsenmeden yok edilebildigi gibi, bir baskasi tarafindan degeri algilanmadan tozlu raflarda basit bir sus olaraktan da saklanabiliyor.

Kissadan hisse, ayagimiza takilana biraz dikkat edelim. Elimize aldigimiz buluntu, bilim acisindan cok onemli bilgiler icerebilir. Fosil olabileceginden suphelendigimiz her buluntuyu yetkili bilim mercilerine eristirelim.

Sonuc

Atlantigin Mavi Yengecleri buyuk bir ihtimalle bir yolunu bularak Akdeniz kiyilarina gelebilmis ve burada uremis, gecmisi 1.5 milyon yila dayanabilen, sadece ticari avciliginin yapildigi merkezlerden biri olan Chesapeake korfezi yengec avcilarina 1968-2004 yillari verileriyle, yilda ortalama 73 milyon pound gelir getiren bir su urunu. Mavi yengeclerin bilimsel ismi "Callinectes sapidus" yani "iyi yuzebilen lezzet"'. Bu ismin ne anlama geldigini Amerikalilar oldukca once kesfetmisler.Simdi orda bu yengec binlerce insana is gucu ve ekonomi olmus efsane.

Sonuc olarak merak ettigim konuya gelirsek, benim arastirdigim ve anladigim kadariyla Akdenizde tutulan mavi yengecler "Callinectes sapidus" 'dur.Yani Atlantic Mavi Yengecleridir. Bilmek istedigim bu onamayi kesinkes kanitlayabilecek dostumuz var mi? Eger gercekten ayniysa (ki idda ediyorum %99 bu ekonomik degeri oldukca yuksek, Atlantik Mavi yengeci), bu yengec uzerinde Ulkemizde kapsamli bir arastirma var mi? Ticari degeri tam olarak kesfedilmis mi? Butun bunlar tamamsa gerektigi gibi korunuyor mu?Amator su urunleri avciliginda her hangi bir kisitlamaya tabi mi?

Oneriler

Bu konu eger Akdenizde yakalanan mavi yengec uzerinde kapsamli arastirmalar gercekten yoksa, su urunleri konusunda ihtisaslas kisiler icin onemli bir tez ve arastirma konusu olabilir.Atlantik Mavi Yengecinin, ve Akdeniz Mavi Yengecinin DNA orneklerinin karsilastirilmasi, bu yengecin Ulkemizde yogunluk kazandigi noktalarin tesbiti, Ulkemizde bu yogunluk kazandigi noktalarda ki yasam dongusu ve goc yollari bulunup, surdurulebilir su urunleri yonetimi ve ticari su urunleri avciliginin ciddi bir konusu haline getirilebilir. Mutesebbislerimize saglikli bilgiler verilerek Ulkemizde belki de su ana kadar gercek degerini bulamamis bir su urunu yeni is, buyuk bir dis satim urunu ve ekonomi yaratabilir. Amator Balikcilarimiz icin yakalanmasi degerli bir mesgale olabilir.


Kaynakca

Yukaridaki calisma pek cok Amerikan kaynakli bilimsel internet sitelerinden , tarafimdan arastirilip, derlenip, ozetlenerek kendi uslubumla Turkceye cevrilip, bakis acilarim eklenerek, sizlerin degerli yorumlarina sunuldu.

Kaynaklarimin linkleri asagidadir.

http://www.bluecrab.info/lifecycle.html
http://www.chesapeakebay.net/info/blue_crab.cfm
http://www.ocean.udel.edu/kiosk/bcrab.html

Faydali olmasi dilegiyle saygilar sunarim....

__________________
H.Alp Arslan
1968
Auckland-Yeni Zelanda
0 RH +

"Balikci baliga gitmez, ait oldugu yere geri doner."

yahoomnet

Çok güzel bir çalışma yapmışsınız.
TEBRİKLER

__________________
Bülent / istanbul /1978 A RH+

Orhan

Teşekkürler paylaşım için en çok 1.5 milyon yıllık fosil ilgimi çekti benim

Okyanusca

Ilginizi esirgemediginiz icin ben tesekkur ederim sevgili dostlar. Su an itibariyle Akdeniz Mavi yengeciyle, Atlantigin mavi yengecinin ayni tur oldugunu kesinlikle tesbit etmis bulunuyoruz. Konu hakinda daha kapsamli bilgilere ulasabilirsem ayni sayfada sizlere ulastirmaya calisacagim.Tekrar gorusmek dilegiyle saygilar sunarim.

__________________
H.Alp Arslan
1968
Auckland-Yeni Zelanda
0 RH +

"Balikci baliga gitmez, ait oldugu yere geri doner."